← Wszystkie moduły
Rachunkowość · moduł 3 z 10

Operacje i konta bilansowe — konto teowe, Wn i Ma, cztery typy operacji, podwójny zapis

Bilans to zdjęcie firmy z jednego dnia. Konta to film — zapisują każdą zmianę między jednym zdjęciem a drugim. Tu nauczysz się rozpoznawać operacje, zapisywać je po właściwej stronie konta i zamykać konta tak, jak na kolokwium.

Czasok. 75 min
PotrzebujeszWiedza, co to aktywa i pasywa. Najważniejsze przypominamy na miejscu.
Szybka powtórkaSame ćwiczenia ↓

Kurs działa na telefonie, ale wygodniej uczyć się go na komputerze albo tablecie. Rysunki i rachunki krok po kroku mają tam więcej miejsca.

Po tym module umiesz:
  • odróżnić zdarzenie gospodarcze od operacji gospodarczej
  • określić typ operacji bilansowej (A, P, AP+, AP−)
  • zapisać zmianę po właściwej stronie konta aktywnego i pasywnego
  • policzyć obroty i saldo końcowe i zamknąć konto
  • zaksięgować operacje podwójnym zapisem i sporządzić bilans zamknięcia

Po co to jest

Otwórz w aplikacji banku historię konta. Na górze stan na początek miesiąca. Pod spodem lista: wpływ wypłaty, zakupy, przelew za akademik. Na dole stan na koniec. To jest dokładnie konto księgowe — tylko że firma ma takich „historii” kilkadziesiąt: osobną dla gotówki w kasie, osobną dla towarów w magazynie, osobną dla długów wobec dostawców.

Bilans pokazuje stan firmy w jednym dniu, na przykład 31 grudnia. Ale między dwoma bilansami firma kupuje, płaci, spłaca i sprzedaje. Każdą taką zmianę trzeba gdzieś zapisać, inaczej na koniec roku nikt nie odtworzy nowego bilansu. Do tego służą konta. Na kolokwium dostaniesz listę operacji i będziesz je zapisywać na kontach, zamykać konta i liczyć stan na koniec.

Co będzie na kolokwium

  1. 1
    „Które zdarzenia są operacjami gospodarczymi?”

    Przy każdym zdarzeniu zadajesz dwa pytania: czy zmienił się majątek albo źródła finansowania i czy jest na to dokument. Dwa razy „tak” → operacja.

  2. 2
    „Określ typ operacji bilansowej”

    Sprawdzasz, po której stronie bilansu są oba zmieniane składniki i czy rosną, czy maleją: A, P, AP+ albo AP−.

  3. 3
    „Otwórz konto, przedstaw zmiany (bez podwójnego zapisu), zamknij konto i określ stan na koniec miesiąca”

    Saldo początkowe, każda zmiana po właściwej stronie, obroty, saldo końcowe po stronie mniejszej.

    Przepis i przykłady ↓Ćwiczenia ↓jak w Zad. 5.2, str. 64 i Zad. 5.3, str. 65
  4. 4
    „Otwórz konta, zaksięguj operacje i sporządź bilans zamknięcia”

    Każda operacja na dwóch kontach, po przeciwnych stronach, w tej samej kwocie. Salda końcowe przepisujesz do bilansu.

    Przepis i przykłady ↓Ćwiczenia ↓jak w przykładzie z wykładu

Polecenia mogą brzmieć trochę inaczej: „zaksięguj”, „ujmij na kontach”, „przedstaw zapis zmian”, „ustal saldo”. Liczy się to, o co pyta zadanie: czy coś jest operacją, jakiego jest typu, jak wygląda jedno konto, czy cały zestaw kont z bilansem.

Zdarzenie a operacja

Przykład z życia: piszesz do właściciela mieszkania, że chcesz wynająć pokój. To zdarzenie, ale twój portfel się nie zmienił. Podpisujesz umowę najmu. Dalej nic nie płacisz. Dopiero gdy przelewasz kaucję, pieniądze znikają z konta. Ten przelew jest jak operacja gospodarcza — po nim coś realnie się zmieniło.

W firmie jest tak samo. Zamówienie materiałów niczego nie zmienia w bilansie. Zmienia go dopiero dostawa materiałów z fakturą: w magazynie przybywa materiałów, a firma ma dług wobec dostawcy.

Zadanie · krok po kroku

Zdarzenia grupy a (tylko zdarzenia) i grupy b (operacje)

Zad. 4.1, str. 49, poz. 1–10

W firmie w danym okresie zaszły zdarzenia (treść skrócona):

  1. Zdecydowano o modernizacji budynku produkcyjnego. Kosztorys: 130 000 zł.
  2. Przyszła i została zaakceptowana do zapłaty faktura wykonawcy modernizacji: 132 800 zł.
  3. Podpisano umowę o dzieło na badanie rynku: 25 800 zł.
  4. Odbiorcy A, B i C zapłacili należności przelewem: razem 11 200 zł.
  5. Sporządzono i zatwierdzono do wypłaty listę płac pracowników produkcyjnych: 210 000 zł.
  6. Protokół: zalanie magazynu zniszczyło nieubezpieczone towary warte 39 000 zł.
  7. Kupiono maszynę biurową za 2 570 zł, zapłata później.
  8. Podpisano z bankiem umowę kredytu inwestycyjnego do kwoty 180 000 zł.
  9. W postępowaniu wyjaśniającym ustalono, że rzeczywista wartość maszyny z poz. 7 to 2 750 zł, a nie 2 570 zł (różnica 180 zł).
  10. Wyciąg bankowy potwierdza zapłatę kredytem faktury za projekt chłodni: 9 750 zł.
Plan — co zrobimy i po co
  1. Przy każdej pozycji pytamy: czy majątek albo jego źródła już się zmieniły? To odsiewa plany, decyzje i umowy.
  2. Przy pozycjach, które przeszły pierwsze pytanie, szukamy dokumentu: faktury, wyciągu, listy płac, protokołu.
  3. Grupa a — tylko zdarzenia. Grupa b — operacje.

Innej drogi nie ma: każdą pozycję sprawdzamy osobno, tymi samymi dwoma pytaniami.

  1. Poz. 1, 3 i 8 — plany i umowy

    Decyzja o modernizacji (poz. 1) to plan. Budynek jeszcze się nie zmienił, nikt niczego nie zapłacił, nie ma długu. Umowa o dzieło (poz. 3) i umowa kredytowa (poz. 8) to obietnice na przyszłość. Po podpisaniu żadnej z nich w firmie nie przybyło ani nie ubyło pieniędzy, majątku ani długów.

    Pierwsze pytanie: „nie”. Wszystkie trzy to grupa a — tylko zdarzenia.

    Dlaczego?

    Bilans pokazuje to, co firma ma i skąd to ma. Plan i umowa niczego jeszcze nie dają ani nie zabierają. Zmiana przyjdzie później, na przykład z fakturą za dzieło albo z wpływem kredytu — i wtedy to będzie operacja.

  2. Poz. 2 i 7 — faktury do zapłaty

    Zaakceptowana faktura za modernizację (poz. 2): przybywa nakładów na modernizację budynku — to majątek firmy. Jednocześnie firma ma dług wobec wykonawcy. Maszyna biurowa (poz. 7): w firmie jest nowa maszyna, a firma ma dług wobec sprzedawcy. W obu przypadkach dokumentem jest faktura.

    Dwa razy „tak” → grupa b — operacje.

    Dlaczego?

    „Zapłata później” nie zmienia odpowiedzi. Zakup bez zapłaty też zmienia bilans: powstaje zobowiązanie, czyli dług. To jedno ze źródeł finansowania majątku.

  3. Poz. 4 i 10 — ruch na rachunku bankowym

    Wpłata od odbiorców (poz. 4): na rachunku przybyło 11 200 zł, a odbiorcy są winni firmie mniej. Ich długi wobec firmy to należności — pieniądze, które inni są winni firmie. Zapłata kredytem za projekt chłodni (poz. 10): przybywa długu wobec banku. Po drugiej stronie znika dług wobec projektanta (jeśli jego faktura była już zapisana) albo przybywa nakładów na budowę chłodni. W obu wersjach to zmiana w bilansie. Dokumentem w obu przypadkach jest wyciąg bankowy.

    Dwa razy „tak” → grupa b — operacje.

  4. Poz. 5 i 6 — lista płac i protokół szkody

    Zatwierdzona lista płac (poz. 5): firma ma dług wobec pracowników na 210 000 zł. Dokumentem jest sama lista płac. Zalanie magazynu (poz. 6): ubyło towarów za 39 000 zł. Dokumentem jest protokół.

    Dwa razy „tak” → grupa b — operacje.

    Dlaczego?

    Te dwie operacje zmieniają też wynik finansowy, czyli zysk albo stratę. Koszt to to, co firma zużywa, żeby działać: pensje, usługi, prąd. Wynagrodzenia to koszt. Zniszczone towary to tzw. pozostały koszt operacyjny. Operacje z kosztem albo przychodem (np. ze sprzedaży) nazywamy wynikowymi. Księgujemy je tak samo jak inne — wrócimy do nich w module o kontach wynikowych.

  5. Poz. 9 — korekta wartości maszyny

    Maszynę zapisano za 2 570 zł, a jej rzeczywista wartość to 2 750 zł. Cyfry zamieniły się miejscami. Maszyna i dług wobec sprzedawcy są w księgach o 180 zł za nisko: 2 750 − 2 570 = 180 zł. Trzeba dopisać różnicę. Dokumentem jest ustalenie z postępowania wyjaśniającego.

    Dlaczego?

    To poprawka wcześniejszego zapisu. Mimo to zmienia stan majątku i długu w księgach, więc jest w grupie b. Jak technicznie poprawia się błędne zapisy (tzw. storno), pokazujemy w module „Konta w praktyce”.

    Dwa razy „tak” → grupa b — operacja na kwotę 180 zł.

  6. Wynik
    GrupaPozycje
    a — tylko zdarzenia1, 3, 8
    b — operacje gospodarcze2, 4, 5, 6, 7, 9, 10

Bilans w jednym zdaniu

Zanim zaczniemy księgować, jedno przypomnienie. Bez niego dalsza część się nie złoży.

Bilans rysujemy jako tabelę: aktywa po lewej, pasywa po prawej. Zapamiętaj to ustawienie — zaraz się przyda przy kontach.

Cztery typy operacji bilansowych

Operacja zmienia co najmniej dwa składniki bilansu. Najczęściej dokładnie dwa — to tzw. operacja prosta. Wtedy oba zmieniają się o tę samą kwotę, więc równowaga aktywa = pasywa się nie psuje. Dla operacji prostej możliwe są tylko cztery układy zmian:

A operacja aktywna

Jeden składnik aktywów rośnie, drugi maleje o tyle samo; pasywa się nie zmieniają.

Aktywa
Kasa ↑, Rachunek bankowy ↓
Pasywa
bez zmian
Suma bilansowa
bez zmian

Przykład: pobranie gotówki z banku do kasy, 5 000 zł

WnKasakonto aktywneMa
1)5 000
WnRachunek bankowykonto aktywneMa
5 000(1

Zapis: Wn „Kasa” / Ma „Rachunek bankowy”

P operacja pasywna

Jeden składnik pasywów rośnie, drugi maleje o tyle samo; aktywa się nie zmieniają.

Aktywa
bez zmian
Pasywa
Kapitał zapasowy ↓, Kapitał podstawowy ↑
Suma bilansowa
bez zmian

Przykład: przeniesienie części kapitału zapasowego na kapitał podstawowy, 10 000 zł

WnKapitał zapasowykonto pasywneMa
1)10 000
WnKapitał podstawowykonto pasywneMa
10 000(1

Zapis: Wn „Kapitał zapasowy” / Ma „Kapitał podstawowy”

AP+ operacja aktywno-pasywna zwiększająca

Aktywa i pasywa rosną o tę samą kwotę.

Aktywa
Materiały ↑
Pasywa
Rozrachunki z dostawcami ↑
Suma bilansowa
rośnie

Przykład: zakup materiałów z zapłatą później, 20 000 zł

WnMateriałykonto aktywneMa
1)20 000
WnRozrachunki z dostawcamikonto pasywneMa
20 000(1

Zapis: Wn „Materiały” / Ma „Rozrachunki z dostawcami”

AP− operacja aktywno-pasywna zmniejszająca

Aktywa i pasywa maleją o tę samą kwotę.

Aktywa
Rachunek bankowy ↓
Pasywa
Rozrachunki z dostawcami ↓
Suma bilansowa
maleje

Przykład: spłata zobowiązania wobec dostawcy przelewem, 15 000 zł

WnRozrachunki z dostawcamikonto pasywneMa
1)15 000
WnRachunek bankowykonto aktywneMa
15 000(1

Zapis: Wn „Rozrachunki z dostawcami” / Ma „Rachunek bankowy”

konto aktywne (majątek)konto pasywne (źródło finansowania)

Jak czytać: każdy kafelek to jeden typ. Strzałka ↑ przy składniku znaczy, że rośnie, ↓ — że maleje. Pod spodem ten sam przykład zapisany na dwóch kontach. Konta, strony Wn i Ma oraz znaki + i − wyjaśniamy w rozdziałach „Konto teowe” i „Po której stronie zapisać zmianę”. Na razie patrz tylko na strzałki.

Przykłady od najprostszego:

  • Odbiorca wpłaca na rachunek 3 000 zł za wcześniejszą dostawę. Rachunek bankowy (aktywo) rośnie. Należności od odbiorców (aktywo — pieniądze, które odbiorcy są winni firmie) maleją. Oba w aktywach, jeden w górę, drugi w dół → A.
  • Firma kupuje towary za 12 000 zł z zapłatą za 30 dni. Towary (aktywo) rosną. Zobowiązania wobec dostawców (pasywo) rosną → AP+. Suma bilansowa rośnie o 12 000 zł.
  • Bank z kredytu płaci za firmę dług wobec dostawcy. Zobowiązania wobec dostawcy (pasywo) maleją. Kredyt (pasywo) rośnie → P. Majątek się nie zmienił — zmienił się tylko wierzyciel.
Sprawdź się
  1. Z kasy wpłacono 2 000 zł na rachunek bankowy. Jaki to typ operacji?

Konto teowe — jak wygląda

Konto to tabelka w kształcie litery T. Na górze nazwa składnika. Pionowa kreska dzieli konto na dwie strony:

Winien (Dt)
czytamy: „winien”

Lewa strona konta. W arkuszu z zajęć podpisana „Wn / Dt”. Dt to skrót od debet.

Jak zapamiętać: Wn — po lewej, jak W na początku zdania.

Ma (Ct)
czytamy: „ma”

Prawa strona konta. W arkuszu „Ma / Ct”. Ct to skrót od credit.

Jak zapamiętać: Ma — po prawej, na końcu.

Saldo początkowe
czytamy: „saldo początkowe”

Stan składnika na start. Przepisujemy go z bilansu otwarcia (albo z treści zadania: „stan na 31 grudnia”).

Obroty
czytamy: „obroty”

Suma jednej strony konta. Liczymy osobno obroty Wn i obroty Ma.

Saldo końcowe
czytamy: „saldo końcowe winien, saldo końcowe ma”

Stan składnika na koniec okresu. Różnica obrotów: większe minus mniejsze.

Po której stronie zapisać zmianę

To najważniejsza reguła całego modułu. Zależy od tego, czy konto jest aktywne (majątek), czy pasywne (źródło finansowania):

WnKonto aktywnekonto aktywneMa
WnKonto pasywnekonto pasywneMa

konto aktywne: kasa, rachunek bankowy, towary, materiały, środki trwałe, należnościkonto pasywne: kapitał podstawowy, kredyty, zobowiązania wobec dostawców

Jak czytać: znak nad stroną konta mówi, co po niej zapisujesz. Plus — zwiększenia. Minus — zmniejszenia. W tabeli niżej to samo słowami. „Sp.” to strona salda początkowego. „Saldo” to jakie saldo końcowe zwykle wychodzi (Sk Wn albo Sk Ma). To nazwa salda — wpisujesz je po stronie przeciwnej.

KontoSp.Rośnie (+)Maleje (−)Saldo
aktywneWnWnMaWn
pasywneMaMaWnMa
Zadanie · krok po kroku

Konto „Kasa” — zapis zmian i zamknięcie

Zad. 5.2, str. 64

Stan gotówki w kasie firmy OMEGA na 31 grudnia: 1 300 zł. W styczniu:

  1. Czekiem gotówkowym podjęto z rachunku bankowego do kasy 4 000 zł.
  2. Z kasy wypłacono pracownikowi zaopatrzenia zaliczkę na materiały eksploatacyjne: 2 500 zł.
  3. Gotówką zapłacono grudniową fakturę za usługi telekomunikacyjne: 1 100 zł.

Otwórz konto „Kasa”, zapisz zmiany bez podwójnego zapisu, zamknij konto i podaj stan kasy na koniec stycznia.

Plan — co zrobimy i po co
  1. Otwieramy konto i ustalamy, że jest aktywne. Od tego zależy, po której stronie zapiszemy każdą zmianę.
  2. Wpisujemy saldo początkowe — stan kasy na start.
  3. Każdą operację zamieniamy na pytanie: kasy przybywa czy ubywa? Odpowiedź wskazuje stronę.
  4. Sumujemy obie strony (obroty), liczymy saldo i wpisujemy je po stronie mniejszej.
  5. Saldo końcowe to odpowiedź na pytanie o stan kasy.

Tak zamyka się każde konto — kolejność kroków jest zawsze ta sama.

  1. Otwórz konto i wpisz saldo początkowe

    Kasa to gotówka, którą firma ma. To majątek, więc konto „Kasa” jest aktywne. Saldo początkowe konta aktywnego stoi po Wn: wpisujemy „Sp. 1 300” po lewej.

    WnKasakonto aktywneMa
    Sp.1 300
    Dlaczego?

    Stan na start to „ile firma ma”. Aktywa stoją w bilansie po lewej, więc stan konta aktywnego też zapisujemy po lewej, po stronie Wn.

  2. Zapisz trzy operacje

    Przy każdej operacji pytamy: gotówki w kasie przybywa czy ubywa?

    • Operacja 1: pieniądze z banku trafiają do kasy. Kasy przybywa o 4 000 zł. Zwiększenie konta aktywnego zapisujemy po Wn → „1) 4 000”.
    • Operacja 2: zaliczkę wypłacamy z kasy. Kasy ubywa o 2 500 zł. Zmniejszenie konta aktywnego zapisujemy po Ma → „2 500 (2”.
    • Operacja 3: fakturę płacimy gotówką z kasy. Kasy ubywa o 1 100 zł → „1 100 (3” po Ma.
    WnKasakonto aktywneMa
    Sp.1 300
    2 500(2
    1)4 000
    1 100(3
    Dlaczego?

    Treść operacji opisuje też drugą stronę: rachunek bankowy, pracownika, dostawcę. W tym zadaniu polecenie mówi „bez podwójnego zapisu”, więc patrzymy tylko na kasę. Drugą stronę dopiszemy za chwilę.

  3. Policz obroty

    Obroty Wn — dodajemy wszystko po lewej, razem z Sp.: 1 300 + 4 000 = 5 300.

    Obroty Ma — dodajemy wszystko po prawej: 2 500 + 1 100 = 3 600.

    Dlaczego?

    Obroty mówią, ile w sumie „weszło” na stronę zwiększeń (razem ze stanem na start) i ile „wyszło” stroną zmniejszeń. Różnica pokazuje, ile zostało.

  4. Policz saldo i zamknij konto

    Większe obroty są po Wn (5 300 > 3 600). Saldo: 5 300 − 3 600 = 1 700. Przeważa Wn, więc to saldo Wn — „Sk Wn”.

    Wpisujemy je po stronie mniejszej, czyli po Ma. Sprawdzenie: po Ma 3 600 + 1 700 = 5 300. Po Wn też 5 300. Obie strony równe — konto zamknięte.

    WnKasakonto aktywneMa
    Sp.1 300
    2 500(2
    1)4 000
    1 100(3
    Obr.5 300
    3 600Obr.
    Sk Ma
    1 700Sk Wn
    5 300
    5 300

    saldo końcowe — wpisane po stronie mniejszej

    Bo tak — umowa

    Saldo nazywamy od strony, która przeważa (tu Wn), a wpisujemy po stronie mniejszej (tu Ma). Wpis po stronie mniejszej „dopełnia” ją do tej samej sumy. Dlatego w arkuszu z zajęć napis „Sk Wn” stoi po prawej stronie konta, a „Sk Ma” — po lewej.

  5. Odpowiedź

    Stan środków pieniężnych w kasie na koniec stycznia: 1 700 zł (saldo Wn konta „Kasa”).

    Dlaczego?

    Konto aktywne ma saldo po Wn — tak jak powinno. Gdyby wyszło saldo Ma, kasa miałaby mniej niż zero złotych. To niemożliwe, więc to sygnał, że gdzieś jest błąd strony.

Ten sam rachunek możesz obejrzeć w ruchu: konto wypełnia się wpis po wpisie, a pod spodem widać, skąd każda liczba.

  1. 1.czekiem gotówkowym podjęto pieniądze z rachunku bankowego do kasy4 000
  2. 2.z kasy wypłacono pracownikowi działu zaopatrzenia zaliczkę na materiały eksploatacyjne2 500
  3. 3.gotówką zapłacono grudniową fakturę za usługi telekomunikacyjne1 100
WnKasakonto aktywneMa
Sp.1 300
2 500(2
1)4 000
1 100(3
Obr.5 300
3 600Obr.
Sk Ma
1 700Sk Wn
5 300
5 300

konto aktywne (majątek)konto pasywne (źródło finansowania)

Jak czytać:

lista operacji na górze, pod nią konto „Kasa”. Saldo końcowe jest na złoto, a sumy pod podwójną kreską muszą być równe.

Druga strona każdej operacji

Przy zadaniu 5.2 zapisano tylko kasę. Ale pieniądze do kasy skądś przyszły: z rachunku bankowego. Zaliczka nie zniknęła: pracownik jest ją winien firmie. Zapłata grudniowej faktury za telefon zmniejszyła dług wobec dostawcy. Każda operacja dotyka dwóch składników — tak, jak przy czterech typach operacji.

Na zajęciach dopisano więc drugie konta. Te same trzy operacje po drugiej stronie:

WnRachunek bankowykonto aktywneMa
4 000(1
WnPozostałe należności od pracownikówkonto aktywneMa
2)2 500
WnZobowiązania wobec dostawcówkonto pasywneMa
3)1 100
1 100Sp.

konto aktywnekonto pasywne

Jak czytać: numer przy kwocie to numer operacji z zad. 5.2. Na koncie „Kasa” operacja 1 stoi po Wn, a tu, na rachunku bankowym, po Ma. Operacje 2 i 3 stoją na kasie po Ma, a tu po Wn. Sp. 1 100 to grudniowa faktura za telefon.

Zobacz, że każda operacja stoi na kasie po jednej stronie, a na drugim koncie — po przeciwnej. I zawsze w tej samej kwocie. To nie przypadek, tylko reguła.

Tak samo z zadaniem 5.3. Na zajęciach do konta zobowiązań dopisano rachunek bankowy, konto kosztów i towary. Stan rachunku przyjęto 50 000 zł, a towarów 20 000 zł. Kliknij „Zobacz krok po kroku”, żeby zobaczyć, jak kwota każdej operacji trafia na dwa konta:

  1. 1.spłata części długu wobec dostawców z rachunku1 700AP−
  2. 2.faktura za usługę księgową, zapłata za 14 dni2 500wynikowa
  3. 3.reklamacja uznana — niższa cena towarów1 400AP−
WnZobowiązania z tytułu dostaw i usługkonto pasywneMa
1)1 700
8 900Sp.
3)1 400
2 500(2
Obr.3 100
11 400Obr.
Sk Ma8 300
Sk Wn
11 400
11 400
WnRachunek bankowykonto aktywneMa
Sp.50 000
1 700(1
Obr.50 000
1 700Obr.
Sk Ma
48 300Sk Wn
50 000
50 000
WnKoszt — usługi obcekonto kosztówMa
2)2 500
Obr.2 500
0Obr.
Sk Ma
2 500Sk Wn
2 500
2 500
WnTowarykonto aktywneMa
Sp.20 000
1 400(3
Obr.20 000
1 400Obr.
Sk Ma
18 600Sk Wn
20 000
20 000

konto aktywne (majątek)konto pasywne (źródło finansowania)konto kosztów (wynikowe)

Jak czytać:

przy operacji jest jej typ. Druga operacja to faktura za usługę księgową. Po drugiej stronie stoi koszt, a nie składnik bilansu, więc to operacja wynikowa. Konto kosztów ma fioletową kreskę.

Podwójny zapis i bilans zamknięcia

Teraz pełne zadanie: cały bilans, kilka operacji, wszystkie konta i nowy bilans na końcu. Zanim zaczniesz, przyda się słowniczek „który składnik kryje się za słowami z treści”.

Zadanie · krok po kroku

Spółka X — księgowanie i bilans zamknięcia

przykład z wykładu (konspekt „operacje bilansowe…”)

Bilans spółki X na 1 stycznia: środki trwałe 70 000, należności 20 000, rachunek bieżący 25 000 (razem aktywa 115 000); kapitał własny 90 000, kredyt 21 000, zobowiązania 4 000 (razem pasywa 115 000). W okresie:

  1. Z rachunku bieżącego spłacono zobowiązania wobec dostawcy: 2 500 zł.
  2. Kupiono materiały i przyjęto je do magazynu: 8 000 zł.
  3. Jeden z odbiorców wpłacił na rachunek bieżący: 3 000 zł.
  4. Kupiono meble biurowe, zapłata w terminie późniejszym: 5 000 zł.
  5. Przelewem z rachunku bieżącego spłacono część kredytu: 6 000 zł.

Otwórz konta, zaksięguj operacje i sporządź bilans zamknięcia.

Plan — co zrobimy i po co
  1. Otwieramy siedem kont: sześć składników z bilansu i jedno nowe na materiały. Bez kont nie ma gdzie księgować.
  2. Każdą operację rozkładamy na dwa składniki i ustalamy strony. Tu jest cała praca — reszta to rachunki.
  3. Zamykamy każde konto. Salda końcowe to nowe stany składników.
  4. Z sald budujemy bilans zamknięcia i sprawdzamy, że aktywa = pasywa. Jeśli nie — gdzieś jest błąd strony albo kwoty.
  1. Otwórz konta

    Aktywa: środki trwałe, należności, rachunek bieżący → Sp. po Wn. Pasywa: kapitał własny, kredyt, zobowiązania → Sp. po Ma. Materiałów w bilansie nie było, ale operacja 2 ich dotyczy — otwieramy konto „Materiały” bez Sp.

    Dlaczego?

    Konto zakładamy dla każdego składnika, który pojawi się w operacjach. Składnik bez stanu na start ma konto z pustym Sp.

  2. Operacje 1 i 5 — spłaty długów z rachunku (AP−)

    Operacja 1: zobowiązania (pasywo) maleją o 2 500 → Wn „Zobowiązania”. Rachunek (aktywo) maleje o 2 500 → Ma „Rachunek bieżący”.

    Operacja 5: kredyt (pasywo) maleje o 6 000 → Wn „Kredyt”. Rachunek maleje o 6 000 → Ma „Rachunek bieżący”.

    Obie operacje to AP−: aktywo i pasywo maleją. Suma bilansowa spada.

    Dlaczego?

    Płacimy dług, więc ubywa i pieniędzy, i długu. Zmniejszenie pasywów zapisujemy po Wn, zmniejszenie aktywów — po Ma. Wyszły przeciwne strony, czyli dobrze.

  3. Operacje 2 i 4 — zakupy z zapłatą później (AP+)

    Operacja 2: materiały rosną o 8 000 → Wn „Materiały”. Po drugiej stronie — zobowiązania rosną o 8 000 → Ma „Zobowiązania”.

    Operacja 4: meble biurowe to środki trwałe — rosną o 5 000 → Wn „Środki trwałe”. Zapłata później → zobowiązania rosną o 5 000 → Ma „Zobowiązania”.

    Obie operacje to AP+: aktywo i pasywo rosną.

    Bo tak — umowa

    W operacji 2 nie napisano, jak zapłacono. Przyjmujemy zakup z zapłatą później (zobowiązanie wobec dostawcy), bo przy zakupie materiałów to typowa sytuacja. Gdyby w treści było „zapłacono przelewem”, po Ma stanąłby „Rachunek bieżący” i byłaby to operacja A. Zmieniłaby się tylko druga strona zapisu.

  4. Operacja 3 — wpłata od odbiorcy (A)

    Rachunek (aktywo) rośnie o 3 000 → Wn „Rachunek bieżący”. Należności (aktywo) maleją o 3 000 → Ma „Należności”. Oba składniki w aktywach → A. Suma bilansowa bez zmian.

    Wszystkie pięć operacji na kontach — obejrzyj je po kolei:

    Bilans otwarcia
    Aktywa
    Środki trwałe70 000
    Należności20 000
    Rachunek bieżący25 000
    Razem115 000
    Pasywa
    Kapitał własny90 000
    Kredyt21 000
    Zobowiązania4 000
    Razem115 000
    1. 1.z rachunku bieżącego spłacono zobowiązania wobec dostawcy2 500AP−
    2. 2.kupiono materiały i przyjęto je do magazynu8 000AP+
    3. 3.odbiorca wpłacił należność na rachunek bieżący3 000A
    4. 4.kupiono meble biurowe, zapłata w terminie późniejszym5 000AP+
    5. 5.przelewem z rachunku bieżącego spłacono część kredytu6 000AP−
    WnŚrodki trwałekonto aktywneMa
    Sp.70 000
    4)5 000
    Obr.75 000
    0Obr.
    Sk Ma
    75 000Sk Wn
    75 000
    75 000
    WnMateriałykonto aktywneMa
    2)8 000
    Obr.8 000
    0Obr.
    Sk Ma
    8 000Sk Wn
    8 000
    8 000
    WnNależnościkonto aktywneMa
    Sp.20 000
    3 000(3
    Obr.20 000
    3 000Obr.
    Sk Ma
    17 000Sk Wn
    20 000
    20 000
    WnRachunek bieżącykonto aktywneMa
    Sp.25 000
    2 500(1
    3)3 000
    6 000(5
    Obr.28 000
    8 500Obr.
    Sk Ma
    19 500Sk Wn
    28 000
    28 000
    WnKapitał własnykonto pasywneMa
    90 000Sp.
    Obr.0
    90 000Obr.
    Sk Ma90 000
    Sk Wn
    90 000
    90 000
    WnKredytkonto pasywneMa
    5)6 000
    21 000Sp.
    Obr.6 000
    21 000Obr.
    Sk Ma15 000
    Sk Wn
    21 000
    21 000
    WnZobowiązaniakonto pasywneMa
    1)2 500
    4 000Sp.
    8 000(2
    5 000(4
    Obr.2 500
    17 000Obr.
    Sk Ma14 500
    Sk Wn
    17 000
    17 000
    Bilans zamknięcia
    Aktywa
    Środki trwałe75 000
    Materiały8 000
    Należności17 000
    Rachunek bieżący19 500
    Razem119 500
    Pasywa
    Kapitał własny90 000
    Kredyt15 000
    Zobowiązania14 500
    Razem119 500

    konto aktywne (majątek)konto pasywne (źródło finansowania)

    Jak czytać:

    na górze bilans otwarcia i lista operacji z typem. Pod nimi siedem kont. Kwota każdej operacji trafia na dwa konta, po przeciwnych stronach. Na końcu zamykamy konta i przepisujemy salda do bilansu zamknięcia.

  5. Zamknij konta

    Przykład dla rachunku bieżącego. Obroty Wn: 25 000 + 3 000 = 28 000. Obroty Ma: 2 500 + 6 000 = 8 500. Saldo Wn: 28 000 − 8 500 = 19 500.

    Przykład dla zobowiązań. Obroty Wn: 2 500. Obroty Ma: 4 000 + 8 000 + 5 000 = 17 000. Saldo Ma: 17 000 − 2 500 = 14 500.

    Pozostałe konta — w rysunku wyżej (kroki „zamknięcie”). Konta bez ruchu, jak kapitał własny, mają saldo równe Sp.

    Dlaczego?

    Każde konto aktywne wyszło z saldem Wn, a pasywne — z saldem Ma. Tak powinno być. Saldo po „złej” stronie to zwykle znak, że któraś operacja trafiła na złą stronę.

  6. Bilans zamknięcia i sprawdzenie

    Aktywa: środki trwałe 75 000 + materiały 8 000 + należności 17 000 + rachunek bieżący 19 500 = 119 500.

    Pasywa: kapitał własny 90 000 + kredyt 15 000 + zobowiązania 14 500 = 119 500.

    Sprawdzenie przez typy operacji: na start 115 000. AP− (op. 1): −2 500. AP+ (op. 2): +8 000. A (op. 3): bez zmian. AP+ (op. 4): +5 000. AP− (op. 5): −6 000. Razem: 115 000 − 2 500 + 8 000 + 5 000 − 6 000 = 119 500. Zgadza się.

    Dlaczego?

    Drugie sprawdzenie jest niezależne od kont. Jeśli obie drogi dają tę samą sumę, a aktywa równają się pasywom, księgowanie jest spójne.

Ściąga przed kolokwium

Operacja czy zdarzenieZmiana w majątku lub źródłach + dokument → operacja. Plan, oferta, zamówienie, umowa → zwykle tylko zdarzenie.
Cztery typyA: aktywa ↑↓. P: pasywa ↑↓. AP+: oba rosną. AP−: oba maleją. Koszt lub przychód po jednej stronie → wynikowa.
Suma bilansowaA i P — bez zmian. AP+ — rośnie. AP− — maleje.
Konto aktywneSp. po Wn. Zwiększenia Wn, zmniejszenia Ma. Saldo zwykle Wn.
Konto pasywneSp. po Ma. Zwiększenia Ma, zmniejszenia Wn. Saldo zwykle Ma.
NumeryPo Wn „1) 1 700”, po Ma „1 700 (1”.
ObrotySuma strony razem z Sp. (jak na zajęciach).
Saldo końcoweWiększe obroty − mniejsze. Nazwa od strony większej, wpis po stronie mniejszej. Potem obie sumy równe.
Podwójny zapisCo najmniej dwa konta, przeciwne strony, ta sama kwota.
Bilans zamknięciaSalda kont aktywnych → aktywa, pasywnych → pasywa. Aktywa = pasywa.

Ćwiczenia przed kolokwium

Krótkie zadania z natychmiastową odpowiedzią. Przy każdej odpowiedzi — także dobrej — jest wyjaśnienie.

Zdarzenie czy operacja

Ćwiczenie

Czy to operacja gospodarcza?

  • Podpisano z hurtownią umowę na dostawy papieru przez cały rok.

  • Wypłacono z kasy pracownikowi zaliczkę 800 zł.

  • Hurtownia przysłała ofertę cenową na nowe towary.

  • Bank przyznał kredyt i przelał 50 000 zł na rachunek firmy.

  • Złożono zamówienie na 50 laptopów.

  • Przyszła faktura za energię elektryczną, płatna za 21 dni.

  • Zatrudniono nowego księgowego — podpisano umowę o pracę.

  • Dostawca napisał, że wysłał materiały. Jeszcze nie dotarły, faktury też nie ma.

Typ operacji

Ćwiczenie

Jaki to typ operacji?

  • Gotówkę z kasy wpłacono na rachunek bankowy, 3 000 zł.

  • Kupiono towary, zapłata za 30 dni, 12 000 zł.

  • Z rachunku bankowego spłacono ratę kredytu, 10 000 zł.

  • Część kapitału zapasowego przeniesiono na kapitał podstawowy, 50 000 zł.

  • Bank z przyznanego kredytu zapłacił za firmę dług wobec dostawcy, 8 000 zł.

  • Przyszła faktura za naprawę maszyny, zapłata za 14 dni, 900 zł.

  • Bank udzielił kredytu — pieniądze wpłynęły na rachunek, 40 000 zł.

  • Gotówką z kasy zapłacono dostawcy zaległą fakturę, 700 zł.

  • Odbiorca zapłacił przelewem za wcześniejszą dostawę, 6 000 zł.

  • Kupiono maszynę i od razu zapłacono przelewem, 25 000 zł.

Jedno konto: zapis zmian i zamknięcie

Zaksięguj

Rachunek bankowy (konto aktywne)

Stan rachunku na początek miesiąca: 18 000 zł.

Konto „Rachunek bankowy” (aktywne), saldo początkowe 18 000. Przy każdej operacji stuknij stronę konta. Potem wpisz obroty (jak na zajęciach: razem z Sp.), saldo i jego stronę. Kliknij „Sprawdź”.

  1. 1. odbiorca zapłacił przelewem za towary 4 500
  2. 2. przelewem spłacono zobowiązanie wobec dostawcy 6 000
  3. 3. podjęto gotówkę z rachunku do kasy 2 000
  4. 4. wpłynął kredyt z banku 10 000
To saldo…
Zaksięguj

Kredyty bankowe (konto pasywne)

Zadłużenie z tytułu kredytów na początek miesiąca: 30 000 zł.

Konto „Kredyty bankowe” (pasywne), saldo początkowe 30 000. Przy każdej operacji stuknij stronę konta. Potem wpisz obroty (jak na zajęciach: razem z Sp.), saldo i jego stronę. Kliknij „Sprawdź”.

  1. 1. z rachunku spłacono ratę kredytu 5 000
  2. 2. bank udzielił nowego kredytu 20 000
  3. 3. spłacono kolejną ratę kredytu 3 000
To saldo…
Ćwiczenia · 5 zadań
  1. Konto „Towary”: Sp. 9 000, zakup towarów 3 500, zwrot wadliwych towarów do dostawcy 1 200. Ile wynosi saldo końcowe i po której stronie?

  2. Konto „Zobowiązania wobec dostawców”: Sp. 12 000, spłata 7 000, nowa faktura za materiały 4 000. Po której stronie wpiszesz spłatę 7 000?

  3. To samo konto zobowiązań: Sp. 12 000, spłata 7 000, nowa faktura 4 000. Jaki jest stan zadłużenia na koniec?

  4. Obroty Wn konta wynoszą 5 300, a obroty Ma 3 600. Gdzie wpisujesz saldo końcowe?

  5. Konto aktywne po zamknięciu wyszło z saldem Ma. Co to najpewniej znaczy?

Podwójny zapis

Zaksięguj

Zaksięguj sześć operacji

Przy każdej operacji wybierz konto zapisywane po stronie Wn i konto zapisywane po stronie Ma, a potem typ operacji. Kliknij „Sprawdź”.

Konta: Kasa Rachunek bankowy Towary Kredyt bankowy Rozrachunki z dostawcami Koszty usług obcych

  1. 1. Podjęto gotówkę z rachunku bankowego do kasy. 2 000

  2. 2. Kupiono towary, zapłata w terminie późniejszym. 7 000

  3. 3. Przelewem spłacono zobowiązanie wobec dostawcy. 4 000

  4. 4. Zobowiązanie wobec dostawcy spłacono z kredytu bankowego. 3 000

  5. 5. Przyszła faktura za usługę transportową, zapłata za 7 dni. 600

  6. 6. Zwrócono dostawcy wadliwe towary — dług wobec niego maleje. 500

Kolor nazwy konta: aktywne pasywne kosztów

Ćwiczenia · 3 zadania
  1. Bilans otwarcia: suma 115 000. W okresie: AP+ na 8 000, A na 3 000, AP− na 2 500. Ile wynosi suma bilansu zamknięcia?

  2. Suma obrotów Wn wszystkich kont po zaksięgowaniu operacji (bez Sp.) wynosi 24 500. Ile wynosi suma obrotów Ma (bez Sp.)?

  3. Kupiono maszynę za 25 000 zł i od razu zapłacono przelewem. Jaki jest zapis?

Quiz z teorii

Quiz · 10 pytań

Sprawdź, czy rozumiesz zasady

  1. Czym operacja gospodarcza różni się od zdarzenia gospodarczego?

  2. Ile składników bilansu zmienia każda operacja bilansowa?

  3. Przy którym typie operacji suma bilansowa maleje?

  4. Po której stronie konta pasywnego zapisujemy zwiększenia?

  5. Gdzie stoi saldo początkowe konta „Kasa”?

  6. Co znaczy zapis „2 500 (2” po stronie Ma?

  7. Jak liczymy obroty strony Wn konta aktywnego na zajęciach?

  8. Saldo końcowe nazywamy „saldem Wn”, gdy…

  9. Bank z kredytu spłacił za firmę zobowiązanie wobec dostawcy. Jaki to typ operacji?

  10. Przyszła faktura za usługę księgową, płatna za 14 dni. Jak opisano tę operację na zajęciach?

Widzisz błąd albo coś jest niejasne? Napisz do nas — poprawiamy szybko.
Kurs to nasze własne opracowanie, niepowiązane z UEP ani prowadzącymi. Konwencje zapisu mogą się różnić między grupami — gdy prowadzący zapisuje coś inaczej, liczy się jego wersja.