Bilans — aktywa i pasywa, układ z ustawy, przypisywanie składników i brakujące pozycje · Rachunkowość

Po co to jest

Wyobraź sobie, że kupujesz laptopa za 4 000 zł. Masz 1 500 zł oszczędności, a 2 500 zł pożyczają ci rodzice. Masz teraz laptopa wartego 4 000 zł. Ale ten laptop ma dwa źródła: 1 500 zł twoje i 2 500 zł cudze, do oddania. Zapisz to w dwóch kolumnach i masz pierwszy bilans:

Co masz	zł	Skąd to masz	zł
laptop	4 000	własne oszczędności	1 500
		pożyczka od rodziców	2 500
Razem	4 000	Razem	4 000

Firma robi dokładnie to samo, tylko pozycji ma kilkadziesiąt. Lewa kolumna to aktywa, prawa — pasywa. Na kolokwium dostaniesz listę składników firmy. Trzeba je rozstawić po właściwych pozycjach, policzyć sumy i często wyliczyć jedną pozycję, której brakuje.

Co będzie na kolokwium

1
„Czy składnik jest aktywem, czy pasywem? Trwałym czy obrotowym?”
Pytasz: firma to ma czy jest to komuś winna? A potem: na dłużej niż rok czy na krócej?
Przepis i przykłady ↓Ćwiczenia ↓
2
„Przyporządkuj składniki do pozycji bilansu (cyfry rzymskie)”
Cztery pytania po kolei: strona, sekcja, pozycja, pułapka. Do tego lista pułapek, które powtarzają się co roku.
Przepis i przykłady ↓Ćwiczenia ↓jak w Zad. 2.16 i 2.17
3
„Uzupełnij uproszczony bilans zgodny z załącznikiem nr 1 do ustawy o rachunkowości”
Każdy składnik w kolumnę „Obliczenia” swojej pozycji, potem sumy pozycji, sekcji i stron.
Przepis i przykłady ↓Ćwiczenia ↓jak w Zad. 2.16, 2.17 i zadaniu dodatkowym
4
„Ustal brakującą pozycję (zysk lub stratę netto, kapitał podstawowy jako procent)”
Kapitał własny = aktywa − zobowiązania i rezerwy. Brakująca pozycja domyka kapitał własny.
Przepis i przykłady ↓Ćwiczenia ↓jak w Zad. 2.17

Polecenie najczęściej łączy wszystko w jedno zadanie: „Na podstawie informacji uzupełnij uproszczony bilans”. Niżej to zadanie jest rozłożone na kroki.

Aktywa i pasywa od podstaw

Skąd ta równość? Każda złotówka majątku musi skądś pochodzić. W przykładzie z laptopem 4 000 zł majątku miało dokładnie 4 000 zł źródeł. Nie może być więcej majątku niż źródeł, bo skąd by się wziął. Nie może być też więcej źródeł niż majątku, bo gdzie by się podziały pieniądze.

Trwałe czy obrotowe, własny czy obcy

Każda strona bilansu dzieli się na dwie duże części:

Aktywa

A. Aktywa trwałe — majątek, który zostanie w firmie (albo zamieni się na gotówkę) dopiero po ponad roku: budynki, maszyny, licencje, inwestycje na lata.
B. Aktywa obrotowe — majątek, który w ciągu roku zużyjesz, sprzedasz albo zamienisz na gotówkę: materiały, towary, należności, pieniądze.

Pasywa

A. Kapitał własny — pieniądze właścicieli i zyski, które zostały w firmie. Nie trzeba ich nikomu oddawać.
B. Zobowiązania i rezerwy — kapitał obcy. Kiedyś trzeba będzie zapłacić.

Przykłady:

Samochód dostawczy: firma go ma → aktywa. Jeździ latami → aktywa trwałe.
Towary na półce sklepu: firma je ma → aktywa. Sprzeda je w ciągu roku → aktywa obrotowe.
Kredyt na 5 lat: firma jest winna bankowi → pasywa. Trzeba oddać → zobowiązania (kapitał obcy).

Sprawdź się

Hurtownia sprzętu sportowego ma w magazynie 20 stołów do ping-ponga na sprzedaż. Gdzie są w bilansie?

Układ bilansu z ustawy

Bilans ma ustawowy wzór: załącznik nr 1 do ustawy o rachunkowości. Na zajęciach używa się wersji uproszczonej — do poziomu cyfr rzymskich. Tak wygląda cały formularz:

Aktywa — co firma ma

A. Aktywa trwałe

A.I Wartości niematerialne i prawne

Prawa i wiedza, których nie da się dotknąć, używane dłużej niż rok.

np. licencje, oprogramowanie, patenty, prawo do znaku, know-how, wartość firmy

A.II Rzeczowe aktywa trwałe

Rzeczy używane w firmie dłużej niż rok — także te jeszcze w budowie.

np. grunty (z prawem wieczystego użytkowania), budynki, maszyny, samochody, komputery, meble, środki trwałe w budowie

A.III Należności długoterminowe

Pieniądze, które inni oddadzą firmie za więcej niż 12 miesięcy — ale nie za dostawy i usługi.

np. pożyczka dla pracownika spłacana przez 3 lata (bez celu zarobkowego), kaucja zwracana po 2 latach

A.IV Inwestycje długoterminowe

Pieniądze ulokowane na ponad 12 miesięcy od dnia bilansowego, żeby zarabiały.

np. udziały i akcje na dłużej niż rok, obligacje z wykupem za ponad 12 miesięcy, nieruchomości na wynajem, pożyczki udzielone dla zysku z odsetek

A.V Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe

Koszty zapłacone z góry na okres dłuższy niż rok.

np. część czynszu zapłaconego z góry za 3 lata, która dotyczy lat po najbliższych 12 miesiącach

B. Aktywa obrotowe

B.I Zapasy

Rzeczy do zużycia w produkcji albo do sprzedaży.

np. materiały (też części zamienne, ulotki, środki czystości), produkty w toku, produkty gotowe, towary, zaliczki wpłacone na dostawy

B.II Należności krótkoterminowe

Pieniądze, które inni są winni firmie. Należności za dostawy i usługi są tu zawsze, nawet z terminem ponad 12 miesięcy.

np. od odbiorców, od pracowników, nadpłacony podatek, należności dochodzone w sądzie

B.III Inwestycje krótkoterminowe

Pieniądze i to, co da się szybko na nie zamienić (do 12 miesięcy).

np. gotówka w kasie, rachunek bankowy (też walutowy), lokata 3-miesięczna, obligacje z wykupem do 12 miesięcy

B.IV Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe

Koszty zapłacone z góry na najbliższe miesiące.

np. ubezpieczenie samochodu zapłacone z góry na rok

C. Należne wpłaty na kapitał (fundusz) podstawowy

Kapitał, który wspólnicy obiecali wpłacić, ale jeszcze nie wpłacili.

D. Udziały (akcje) własne

Własne udziały albo akcje, które spółka odkupiła od wspólników.

Pasywa — skąd to ma

A. Kapitał (fundusz) własny

A.I Kapitał (fundusz) podstawowy

Kwota wkładów wspólników z umowy spółki albo statutu, wpisana do KRS. Część jeszcze niewpłacona stoi w aktywach C.

np. kapitał zakładowy sp. z o.o. albo S.A.

A.II Kapitał (fundusz) zapasowy

Zysk z poprzednich lat, który wspólnicy uchwałą zostawili w spółce na stałe. Do tego nadwyżka ceny udziałów lub akcji ponad ich wartość nominalną.

A.III Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny

Wzrost wartości majątku po przeszacowaniu.

A.V Zysk (strata) z lat ubiegłych

Wynik z poprzednich lat, jeszcze nierozliczony. Strata to liczba ujemna.

np. nierozliczony zysk z lat ubiegłych, niepokryta strata z lat ubiegłych

A.VI Zysk (strata) netto

Wynik bieżącego roku. W zadaniach zwykle wychodzi jako różnica, „na domknięcie” bilansu.

B. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania

B.I Rezerwy na zobowiązania

Pewne albo prawie pewne przyszłe wydatki, których dokładna kwota albo termin nie są znane.

np. rezerwy na odprawy emerytalne, na reklamacje i zażalenia klientów

B.II Zobowiązania długoterminowe

Długi do spłaty za ponad 12 miesięcy od dnia bilansowego — ale nie za dostawy i usługi.

np. kredyt na 5 lat, wyemitowane obligacje na 3 lata

B.III Zobowiązania krótkoterminowe

Długi do spłaty w ciągu 12 miesięcy oraz wszystkie zobowiązania za dostawy i usługi.

np. wobec dostawców, niewypłacone wynagrodzenia, podatki i ZUS do zapłaty, kredyt na 6 miesięcy

B.IV Rozliczenia międzyokresowe

Przychody, które firma już dostała, a które dotyczą przyszłych okresów. Zaliczka od klienta na dostawę tu nie trafia — to zobowiązanie krótkoterminowe.

np. dotacja do maszyny rozliczana przez lata

Jak czytać: lewa karta to aktywa, prawa — pasywa. Duże litery (A, B, C, D) to sekcje, cyfry rzymskie to pozycje. Pod nazwą pozycji: co tam trafia i typowe przykłady. Strzałka z boku pokazuje kolejność pozycji według płynności, czyli tego, jak szybko coś da się zamienić na gotówkę: w aktywach od najtrudniej zamienialnych do samej gotówki, w pasywach od kapitału, którego nie trzeba oddawać, do długów do spłaty najszybciej.

Przypisywanie składników do pozycji

Pułapka· pułapki, które wracają w każdym zestawie

Leasing operacyjny to wynajem rzeczy na raty. Rzecz zostaje w bilansie leasingodawcy, czyli firmy, która ją wynajmuje. W bilansie korzystającego jej nie ma.
Należności i zobowiązania z tytułu dostaw i usług — zawsze krótkoterminowe, nawet z terminem ponad 12 miesięcy.
Prawo wieczystego użytkowania gruntu (prawo do korzystania z gruntu państwa albo gminy, zwykle przez 99 lat, prawie jak z własnego) — to prawo, ale stoi w A.II Rzeczowe aktywa trwałe, razem z gruntami.
Środki trwałe w budowie (np. maszyny w trakcie montażu) — też A.II.
Lokata 3-miesięczna, obligacje z wykupem do 12 miesięcy — B.III Inwestycje krótkoterminowe. Obligacje (papiery dłużne, za które wystawca odda pieniądze z odsetkami w dniu wykupu) z wykupem za ponad 12 miesięcy — A.IV Inwestycje długoterminowe.
Części zamienne do maszyn — materiały, czyli B.I Zapasy, a nie maszyny.
Nadpłacony podatek, należność dochodzona w sądzie — B.II Należności krótkoterminowe.
Strata (z lat ubiegłych albo netto) — w kapitale własnym ze znakiem minus.

Uzupełnianie bilansu

Zadanie · krok po kroku

FCB Maniac sp. z o.o. — uproszczony bilans

Zad. 2.16

Spółka produkuje akcesoria z logo klubu FC Barcelona. Na ostatni dzień roku ma 23 składniki majątku i źródeł finansowania (lista w rysunku pod rozwiązaniem). Uzupełnij uproszczony bilans.

Plan — co zrobimy i po co

Rozstawiamy składniki aktywów: najpierw trwałe, potem obrotowe. Tu jest cała praca — sumy to już tylko dodawanie.
Rozstawiamy składniki pasywów.
Sumujemy pozycje, sekcje i stronę aktywów.
Zysk (stratę) netto wyliczamy jako różnicę. W treści go nie ma, a bez niego pasywa się nie domkną.
Sprawdzamy równość aktywów i pasywów.

Aktywa trwałe
- A.I WNiP (wartości niematerialne i prawne): prawo do znaku FCB 90 000, know-how 55 000.
- A.II Rzeczowe aktywa trwałe: maszyny do koszulek 240 000, maszyna do zgrzewania 73 000, samochody 200 000, prawo wieczystego użytkowania gruntu 33 000, grunty 340 000.
- A.IV Inwestycje długoterminowe: 2-letnie obligacje 66 000.
Dlaczego?
Dwie pozycje to prawa: znak FCB i prawo wieczystego użytkowania. Pierwsze idzie do WNiP. Drugie ustawa stawia przy gruntach, w rzeczowych aktywach trwałych. Obligacje kupione na 2 lata to lokata na ponad rok, więc inwestycje długoterminowe.
Aktywa obrotowe
- B.I Zapasy: części zamienne 18 200, kubki 12 400, materiały do kubków 4 000, koszulki 7 100.
- B.II Należności krótkoterminowe: należność w sądzie 12 000, od odbiorców 200 000, nadpłacony podatek 18 900.
- B.III Inwestycje krótkoterminowe: kasa 19 500, lokata 3-miesięczna 24 000.
Dlaczego?
Części zamienne leżą w magazynie i dopiero zostaną zużyte, więc to materiały, a nie maszyna. Nadpłacony podatek to pieniądze, które urząd skarbowy musi oddać firmie — należność.
Pasywa
- A.I Kapitał podstawowy 1 500 000, A.II Kapitał zapasowy 121 000, A.V Strata z lat ubiegłych −9 000.
- B.I Rezerwy: odprawy emerytalne 36 000.
- B.III Zobowiązania krótkoterminowe: dostawcy 190 000, pracownicy 33 000.
Sumy
- A.I: 90 000 + 55 000 = 145 000. A.II: 240 000 + 73 000 + 200 000 + 33 000 + 340 000 = 886 000. A.IV: 66 000.
- A. Aktywa trwałe: 145 000 + 886 000 + 66 000 = 1 097 000.
- B.I: 18 200 + 12 400 + 4 000 + 7 100 = 41 700. B.II: 12 000 + 200 000 + 18 900 = 230 900. B.III: 19 500 + 24 000 = 43 500.
- B. Aktywa obrotowe: 41 700 + 230 900 + 43 500 = 316 100.
- Razem aktywa: 1 097 000 + 316 100 = 1 413 100.
- B. Zobowiązania i rezerwy: 36 000 + 190 000 + 33 000 = 259 000.
Wynik netto jako różnica
Kapitał własny = razem aktywa − zobowiązania i rezerwy = 1 413 100 − 259 000 = 1 154 100.
Znane pozycje kapitału własnego: 1 500 000 + 121 000 + (−9 000) = 1 612 000.
Wynik netto = 1 154 100 − 1 612 000 = −457 900. Wynik jest ujemny, więc to strata netto.
Dlaczego?
Wynik netto to jedyna pozycja, której w treści brakuje, a pasywa muszą się równać aktywom. Dlatego liczymy ją jako to, czego brakuje do kapitału własnego. Ujemny wynik nie jest błędem: znaczy, że w tym roku spółka straciła.
Sprawdzenie
Kapitał własny 1 154 100 + zobowiązania i rezerwy 259 000 = 1 413 100 = razem aktywa. Bilans się zgadza.

Całe zadanie w ruchu — każdy składnik przelatuje z listy na swoją pozycję, a podpis mówi dlaczego:

1.maszyny do produkcji koszulek240 000
2.prawo do używania znaku FCB90 000
3.zobowiązania wobec dostawców (spłata do 12 miesięcy)190 000
4.zobowiązania wobec pracowników33 000
5.należność dochodzona na drodze sądowej12 000
6.niepokryta strata z lat ubiegłych−9 000
7.kapitał podstawowy1 500 000
8.kapitał zapasowy121 000
9.należności od odbiorców (spłata do 12 miesięcy)200 000
10.środki w kasie19 500
11.nadpłacony podatek dochodowy18 900
12.maszyna do zgrzewania nadruków73 000
13.lokata bankowa 3-miesięczna24 000
14.obligacje Skarbu Państwa (2-letnie)66 000
15.rezerwy na odprawy emerytalne36 000
16.części zamienne do maszyn produkcyjnych18 200
17.zapas kubków12 400
18.zapas materiałów do produkcji kubków4 000
19.zapas koszulek7 100
20.samochody transportowe200 000
21.prawo wieczystego użytkowania gruntu pod zakład33 000
22.grunty340 000
23.know-how produkcji szalików nieprzemakalnych55 000

Aktywa	Obliczenia	Kwoty
A. Aktywa trwałe		1 097 000
I. Wartości niematerialne i prawne	90 00055 000	145 000
II. Rzeczowe aktywa trwałe	240 00073 000200 00033 000340 000	886 000
III. Należności długoterminowe
IV. Inwestycje długoterminowe	66 000	66 000
V. Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe
B. Aktywa obrotowe		316 100
I. Zapasy	18 20012 4004 0007 100	41 700
II. Należności krótkoterminowe	12 000200 00018 900	230 900
III. Inwestycje krótkoterminowe	19 50024 000	43 500
IV. Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe
C. Należne wpłaty na kapitał (fundusz) podstawowy
D. Udziały (akcje) własne
Razem aktywa		1 413 100

Pasywa	Obliczenia	Kwoty
A. Kapitał (fundusz) własny		1 154 100
I. Kapitał (fundusz) podstawowy	1 500 000	1 500 000
II. Kapitał (fundusz) zapasowy	121 000	121 000
III. Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny
V. Zysk (strata) z lat ubiegłych	−9 000	−9 000
VI. Zysk (strata) netto	−457 900	−457 900
B. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania		259 000
I. Rezerwy na zobowiązania	36 000	36 000
II. Zobowiązania długoterminowe
III. Zobowiązania krótkoterminowe	190 00033 000	223 000
IV. Rozliczenia międzyokresowe
Razem pasywa		1 413 100

kwota wyliczona — nie było jej w treści zadania

1. maszyny do produkcji koszulek (240 000) → aktywa A.II — Rzeczowe aktywa trwałe. Maszyny służą firmie dłużej niż rok, a da się ich dotknąć — rzeczowe aktywa trwałe.
2. prawo do używania znaku FCB (90 000) → aktywa A.I — Wartości niematerialne i prawne. To prawo, nie rzecz. Firma korzysta z niego latami — wartości niematerialne i prawne.
3. zobowiązania wobec dostawców (spłata do 12 miesięcy) (190 000) → pasywa B.III — Zobowiązania krótkoterminowe. Dług wobec dostawców — kapitał obcy. Zobowiązania za dostawy są zawsze krótkoterminowe.
4. zobowiązania wobec pracowników (33 000) → pasywa B.III — Zobowiązania krótkoterminowe. Bieżący dług wobec pracowników, do spłaty szybko — zobowiązania krótkoterminowe.
5. należność dochodzona na drodze sądowej (12 000) → aktywa B.II — Należności krótkoterminowe. Ktoś jest winien firmie pieniądze. Ustawa umieszcza należności dochodzone w sądzie wśród należności krótkoterminowych.
6. niepokryta strata z lat ubiegłych (−9 000) → pasywa A.V — Zysk z lat ubiegłych. Wynik z poprzednich lat należy do kapitału własnego. Strata wchodzi ze znakiem minus.
7. kapitał podstawowy (1 500 000) → pasywa A.I — Kapitał podstawowy. Wkład wspólników przy zakładaniu spółki.
8. kapitał zapasowy (121 000) → pasywa A.II — Kapitał zapasowy. Zyski, które wspólnicy zostawili w spółce na stałe — kapitał własny, pozycja II.
9. należności od odbiorców (spłata do 12 miesięcy) (200 000) → aktywa B.II — Należności krótkoterminowe. Odbiorcy są winni firmie pieniądze — należności krótkoterminowe.
10. środki w kasie (19 500) → aktywa B.III — Inwestycje krótkoterminowe. Gotówka to środki pieniężne, a te stoją w inwestycjach krótkoterminowych.
11. nadpłacony podatek dochodowy (18 900) → aktywa B.II — Należności krótkoterminowe. Urząd skarbowy musi oddać firmie nadpłatę. To należność od państwa — należności krótkoterminowe.
12. maszyna do zgrzewania nadruków (73 000) → aktywa A.II — Rzeczowe aktywa trwałe. Kolejna maszyna używana dłużej niż rok — rzeczowe aktywa trwałe.
13. lokata bankowa 3-miesięczna (24 000) → aktywa B.III — Inwestycje krótkoterminowe. Pieniądze wrócą najpóźniej za 3 miesiące — inwestycje krótkoterminowe (środki pieniężne).
14. obligacje Skarbu Państwa (2-letnie) (66 000) → aktywa A.IV — Inwestycje długoterminowe. Pieniądze ulokowane na dłużej niż rok — inwestycje długoterminowe.
15. rezerwy na odprawy emerytalne (36 000) → pasywa B.I — Rezerwy na zobowiązania. Przyszły wydatek, którego kwoty nie znamy dokładnie — rezerwy.
16. części zamienne do maszyn produkcyjnych (18 200) → aktywa B.I — Zapasy. Części leżą w magazynie i czekają na zużycie przy naprawach. To materiały, czyli zapasy — nie maszyna.
17. zapas kubków (12 400) → aktywa B.I — Zapasy. Gotowe kubki czekają na sprzedaż — zapasy.
18. zapas materiałów do produkcji kubków (4 000) → aktywa B.I — Zapasy. Materiały do zużycia w produkcji — zapasy.
19. zapas koszulek (7 100) → aktywa B.I — Zapasy. Koszulki czekają na sprzedaż — zapasy.
20. samochody transportowe (200 000) → aktywa A.II — Rzeczowe aktywa trwałe. Środki transportu używane dłużej niż rok — rzeczowe aktywa trwałe.
21. prawo wieczystego użytkowania gruntu pod zakład (33 000) → aktywa A.II — Rzeczowe aktywa trwałe. Pułapka: to prawo, ale ustawa wpisuje je razem z gruntami do rzeczowych aktywów trwałych, a nie do WNiP.
22. grunty (340 000) → aktywa A.II — Rzeczowe aktywa trwałe. Grunt — rzeczowe aktywa trwałe.
23. know-how produkcji szalików nieprzemakalnych (55 000) → aktywa A.I — Wartości niematerialne i prawne. Wiedza, której nie da się dotknąć, używana latami — wartości niematerialne i prawne.
Sumujemy pozycje aktywów. A.I: 90 000 + 55 000 = 145 000; A.II: 240 000 + 73 000 + 200 000 + 33 000 + 340 000 = 886 000; A.IV: 66 000; B.I: 18 200 + 12 400 + 4 000 + 7 100 = 41 700; B.II: 12 000 + 200 000 + 18 900 = 230 900; B.III: 19 500 + 24 000 = 43 500. Puste pozycje zostają puste.
Aktywa trwałe (A): 145 000 + 886 000 + 66 000 = 1 097 000. Aktywa obrotowe (B): 41 700 + 230 900 + 43 500 = 316 100. Aktywa razem: 1 097 000 + 316 100 = 1 413 100.
Pasywa. Pozycje kapitału własnego, które podaje treść, przepisujemy. Potem kapitał obcy (B): B.I: 36 000; B.III: 190 000 + 33 000 = 223 000. Razem B: 36 000 + 223 000 = 259 000.
Kapitał własny (A) jako różnica. Pasywa razem muszą się równać aktywom: 1 413 100. Kapitał obcy jest już policzony, więc kapitał własny = 1 413 100 − 259 000 = 1 154 100.
Zysk netto domyka kapitał własny: kapitał własny minus pozostałe jego pozycje. 1 154 100 − (1 500 000 + 121 000 + (−9 000)) = −457 900. Wynik ujemny — to strata.
Sprawdzenie. Pasywa razem: 1 154 100 + 259 000 = 1 413 100. Aktywa razem: 1 413 100. Równe — bilans się zgadza.

Jak czytać:

na górze lista 23 składników z zadania. Pod nią formularz z zajęć: kolumna „Obliczenia” zbiera kwoty składników, kolumna „Kwoty” — sumy pozycji i sekcji. Złote pole to kwota wyliczona, której nie było w treści.

Brakująca pozycja

Zadania prawie zawsze ukrywają jedną albo dwie pozycje kapitału własnego. Klucz jest jeden:

Zadanie · krok po kroku

DerbiTravel sp. z o.o. — bilans z kapitałem podstawowym z procentu

Zad. 2.17

Biuro podróży organizuje wyjazdy autokarowe na mecze FC Barcelona z Realem Madryt. Na koniec roku ma 22 składniki (lista w rysunku pod rozwiązaniem). Kwoty kapitału podstawowego w treści nie ma. Wiadomo, że kapitał podstawowy stanowi 31,39% kapitału własnego. Uzupełnij uproszczony bilans.

Plan — co zrobimy i po co

Rozstawiamy składniki i wyłapujemy pułapki — tu są aż trzy.
Sumujemy aktywa. To jedyna strona, którą znamy w całości.
Kapitał własny jako różnica, z niego kapitał podstawowy, a na końcu wynik netto.

Kolejność w kroku 3 jest ważna: kapitał podstawowy zależy od kapitału własnego, a wynik netto — od kapitału podstawowego.

Trzy pułapki w tej liście
- Autokary w leasingu operacyjnym (1 500 000) — nie są własnością firmy. Nie wpisujemy ich do bilansu.
- Należności z tytułu dostaw i usług płatne za ponad 12 miesięcy (39 000) — mimo terminu idą do B.II Należności krótkoterminowe.
- Prawo wieczystego użytkowania gruntu (44 000) — do A.II, razem z gruntem.
Dlaczego?
Te trzy pozycje są ułożone tak, że skojarzenie podpowiada złą odpowiedź: „autokary = środki trwałe”, „ponad 12 miesięcy = długoterminowe”, „prawo = WNiP”. W każdym przypadku decyduje przepis ustawy, a nie skojarzenie.
Aktywa
- A.I: 32 000 + 18 000 = 50 000. A.II: 1 400 000 + 410 000 + 200 000 + 325 000 + 44 000 = 2 379 000. A.IV: 92 000.
- A. Aktywa trwałe: 50 000 + 2 379 000 + 92 000 = 2 521 000.
- B.I: 3 700 + 8 000 = 11 700. B.II: 39 000 + 22 000 = 61 000. B.III: 55 000 + 2 000 = 57 000.
- B. Aktywa obrotowe: 11 700 + 61 000 + 57 000 = 129 700.
- Razem aktywa: 2 521 000 + 129 700 = 2 650 700.
Kapitał własny
Zobowiązania i rezerwy: rezerwy 8 000 + 18 000 = 26 000, zobowiązania krótkoterminowe 47 000 + 17 000 = 64 000. Razem 90 000.
Kapitał własny = 2 650 700 − 90 000 = 2 560 700.
Kapitał podstawowy z procentu
31,39% kapitału własnego: 2 560 700 · 0,3139 = 803 803,73 ≈ 803 804.
Bo tak — umowa
Bilans podaje kwoty w pełnych złotych, więc zaokrąglamy. 0,73 to więcej niż pół złotego, więc w górę. Procent zamieniasz na ułamek dziesiętny, przesuwając przecinek o dwa miejsca w lewo: 31,39% = 0,3139.
Wynik netto i sprawdzenie
Znane pozycje kapitału własnego: kapitał podstawowy 803 804 + kapitał zapasowy 600 000 + zysk z lat ubiegłych 150 000 = 1 553 804.
Wynik netto = 2 560 700 − 1 553 804 = 1 006 896 (zysk).
Sprawdzenie: 2 560 700 + 90 000 = 2 650 700 = razem aktywa.

1.autokary — własność firmy1 400 000
2.autokary wzięte w leasing operacyjny1 500 000
3.dwa minibusy — własność firmy410 000
4.oprogramowanie do sprzedaży biletów on-line32 000
5.program finansowo-księgowy18 000
6.zapas ulotek i katalogów z ofertą3 700
7.zapas środków czystości do autokarów8 000
8.grunt200 000
9.budynki — własność firmy325 000
10.prawo wieczystego użytkowania gruntu44 000
11.należności z tytułu dostaw i usług (spłata za ponad 12 miesięcy)39 000
12.obligacje Skarbu Państwa (3-letnie)92 000
13.środki pieniężne w kasie i na rachunku złotówkowym55 000
14.środki pieniężne na rachunku walutowym2 000
15.należność za sprzedane usługi22 000
16.kapitał podstawowy…
17.kapitał zapasowy600 000
18.nierozliczony zysk z lat ubiegłych150 000
19.rezerwy na zażalenia turystów8 000
20.rezerwy na odprawy emerytalne18 000
21.bieżące zobowiązania wobec dostawców47 000
22.niewypłacone wynagrodzenia kierowców i pilotów17 000

Aktywa	Obliczenia	Kwoty
A. Aktywa trwałe		2 521 000
I. Wartości niematerialne i prawne	32 00018 000	50 000
II. Rzeczowe aktywa trwałe	1 400 000410 000200 000325 00044 000	2 379 000
III. Należności długoterminowe
IV. Inwestycje długoterminowe	92 000	92 000
V. Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe
B. Aktywa obrotowe		129 700
I. Zapasy	3 7008 000	11 700
II. Należności krótkoterminowe	39 00022 000	61 000
III. Inwestycje krótkoterminowe	55 0002 000	57 000
IV. Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe
C. Należne wpłaty na kapitał (fundusz) podstawowy
D. Udziały (akcje) własne
Razem aktywa		2 650 700

Pasywa	Obliczenia	Kwoty
A. Kapitał (fundusz) własny		2 560 700
I. Kapitał (fundusz) podstawowy	803 804	803 804
II. Kapitał (fundusz) zapasowy	600 000	600 000
III. Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny
V. Zysk (strata) z lat ubiegłych	150 000	150 000
VI. Zysk (strata) netto	1 006 896	1 006 896
B. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania		90 000
I. Rezerwy na zobowiązania	8 00018 000	26 000
II. Zobowiązania długoterminowe
III. Zobowiązania krótkoterminowe	47 00017 000	64 000
IV. Rozliczenia międzyokresowe
Razem pasywa		2 650 700

Poza bilansem: 2. autokary wzięte w leasing operacyjny

kwota wyliczona — nie było jej w treści zadania

1. autokary — własność firmy (1 400 000) → aktywa A.II — Rzeczowe aktywa trwałe. Środki transportu firmy, używane latami — rzeczowe aktywa trwałe.
2. autokary wzięte w leasing operacyjny (1 500 000) → nie ujmuje się w bilansie. Pułapka: leasing operacyjny to wynajem na raty. Autokary zostają w bilansie leasingodawcy, a firma tylko z nich korzysta.
3. dwa minibusy — własność firmy (410 000) → aktywa A.II — Rzeczowe aktywa trwałe. Własne środki transportu — rzeczowe aktywa trwałe.
4. oprogramowanie do sprzedaży biletów on-line (32 000) → aktywa A.I — Wartości niematerialne i prawne. Programu nie da się dotknąć, a służy latami — wartości niematerialne i prawne.
5. program finansowo-księgowy (18 000) → aktywa A.I — Wartości niematerialne i prawne. Jak wyżej — wartości niematerialne i prawne.
6. zapas ulotek i katalogów z ofertą (3 700) → aktywa B.I — Zapasy. Ulotki zużyje się w najbliższych miesiącach — materiały, czyli zapasy.
7. zapas środków czystości do autokarów (8 000) → aktywa B.I — Zapasy. Materiały do zużycia — zapasy.
8. grunt (200 000) → aktywa A.II — Rzeczowe aktywa trwałe. Grunt — rzeczowe aktywa trwałe.
9. budynki — własność firmy (325 000) → aktywa A.II — Rzeczowe aktywa trwałe. Budynki — rzeczowe aktywa trwałe.
10. prawo wieczystego użytkowania gruntu (44 000) → aktywa A.II — Rzeczowe aktywa trwałe. Pułapka: ustawa wpisuje to prawo razem z gruntami do rzeczowych aktywów trwałych.
11. należności z tytułu dostaw i usług (spłata za ponad 12 miesięcy) (39 000) → aktywa B.II — Należności krótkoterminowe. Pułapka: należności za dostawy i usługi są zawsze krótkoterminowe — nawet z terminem dłuższym niż rok.
12. obligacje Skarbu Państwa (3-letnie) (92 000) → aktywa A.IV — Inwestycje długoterminowe. Lokata na dłużej niż rok — inwestycje długoterminowe.
13. środki pieniężne w kasie i na rachunku złotówkowym (55 000) → aktywa B.III — Inwestycje krótkoterminowe. Środki pieniężne — inwestycje krótkoterminowe.
14. środki pieniężne na rachunku walutowym (2 000) → aktywa B.III — Inwestycje krótkoterminowe. Waluta to też środki pieniężne — inwestycje krótkoterminowe.
15. należność za sprzedane usługi (22 000) → aktywa B.II — Należności krótkoterminowe. Klient jest winien firmie za usługę — należności krótkoterminowe.
16. kapitał podstawowy (kwota do wyliczenia) → pasywa A.I — Kapitał podstawowy. Kwoty nie ma w treści. Liczy się ją na końcu z procentu.
17. kapitał zapasowy (600 000) → pasywa A.II — Kapitał zapasowy. Zyski, które wspólnicy zostawili w spółce na stałe — kapitał własny, pozycja II.
18. nierozliczony zysk z lat ubiegłych (150 000) → pasywa A.V — Zysk z lat ubiegłych. Wynik z poprzednich lat — kapitał własny, pozycja V.
19. rezerwy na zażalenia turystów (8 000) → pasywa B.I — Rezerwy na zobowiązania. Przyszły wydatek o niepewnej kwocie — rezerwy.
20. rezerwy na odprawy emerytalne (18 000) → pasywa B.I — Rezerwy na zobowiązania. Przyszły wydatek na odprawy, kwota jeszcze niepewna — rezerwy.
21. bieżące zobowiązania wobec dostawców (47 000) → pasywa B.III — Zobowiązania krótkoterminowe. Dług za dostawy — zobowiązania krótkoterminowe.
22. niewypłacone wynagrodzenia kierowców i pilotów (17 000) → pasywa B.III — Zobowiązania krótkoterminowe. Bieżący dług wobec pracowników — zobowiązania krótkoterminowe.
Sumujemy pozycje aktywów. A.I: 32 000 + 18 000 = 50 000; A.II: 1 400 000 + 410 000 + 200 000 + 325 000 + 44 000 = 2 379 000; A.IV: 92 000; B.I: 3 700 + 8 000 = 11 700; B.II: 39 000 + 22 000 = 61 000; B.III: 55 000 + 2 000 = 57 000. Puste pozycje zostają puste.
Aktywa trwałe (A): 50 000 + 2 379 000 + 92 000 = 2 521 000. Aktywa obrotowe (B): 11 700 + 61 000 + 57 000 = 129 700. Aktywa razem: 2 521 000 + 129 700 = 2 650 700.
Pasywa. Pozycje kapitału własnego, które podaje treść, przepisujemy. Potem kapitał obcy (B): B.I: 8 000 + 18 000 = 26 000; B.III: 47 000 + 17 000 = 64 000. Razem B: 26 000 + 64 000 = 90 000.
Kapitał własny (A) jako różnica. Pasywa razem muszą się równać aktywom: 2 650 700. Kapitał obcy jest już policzony, więc kapitał własny = 2 650 700 − 90 000 = 2 560 700.
Kapitał podstawowy to według treści zadania procent kapitału własnego: 2 560 700 · 31,39% = 803 803,73 ≈ 803 804.
Zysk netto domyka kapitał własny: kapitał własny minus pozostałe jego pozycje. 2 560 700 − (803 804 + 600 000 + 150 000) = 1 006 896. Wynik dodatni — to zysk.
Sprawdzenie. Pasywa razem: 2 560 700 + 90 000 = 2 650 700. Aktywa razem: 2 650 700. Równe — bilans się zgadza.

Jak czytać:

lista 22 składników z zadania i formularz. Złote kwoty w pasywach to kapitał podstawowy (z procentu) i zysk netto (różnica). Autokary w leasingu trafiają pod formularz, do składników „poza bilansem”.

Ściąga przed kolokwium

RównowagaAktywa = pasywa. Każda złotówka majątku ma swoje źródło.

AktywaCo firma ma. A — trwałe (dłużej niż rok), B — obrotowe.

PasywaSkąd to ma. A — kapitał własny, B — zobowiązania i rezerwy (kapitał obcy).

A.I / A.IINiematerialne (licencje, programy, know-how) / rzeczy (grunty, budynki, maszyny, auta, środki trwałe w budowie).

B.I / B.II / B.IIIZapasy / należności (wszystkie za dostawy) / pieniądze i lokaty do 12 miesięcy.

Pasywa BI — rezerwy, II — długi na ponad rok, III — długi do roku i wszystkie za dostawy.

Poza bilansemLeasing operacyjny — rzecz należy do leasingodawcy.

Prawo wieczystego użytkowaniaA.II, przy gruntach.

Decyduje celTa sama rzecz do używania — środek trwały; na sprzedaż — towar.

Brakująca pozycjaKapitał własny = aktywa − zobowiązania i rezerwy. Najpierw procent, potem wynik netto jako różnica.

Ćwiczenia przed kolokwium

Krótkie zadania z natychmiastową odpowiedzią. Przy każdej odpowiedzi — także dobrej — jest wyjaśnienie.

Aktywa czy pasywa, trwałe czy obrotowe

Ćwiczenie

Gdzie w bilansie?

Budynek biurowy firmy
Gotówka w kasie
Kredyt bankowy na 3 lata
Kapitał wniesiony przez wspólników przy zakładaniu spółki
Towary w magazynie hurtowni
Licencja na program używany przez 5 lat
Należność od odbiorcy za sprzedane towary
Niewypłacone pensje pracowników
Zysk netto z bieżącego roku
Rezerwa na odprawy emerytalne

Pozycja bilansu

Gdzie w bilansie?

Spółka ABC — składniki do rozstawienia

na podstawie zadania dodatkowego

Spółka ABC sp. z o.o. szyje odzież sportową i handluje sprzętem sportowym.

Przy każdym składniku wybierz pozycję bilansu. Kliknij „Sprawdź”.

1. tkanina do szycia odzieży 13 500
2. budynek magazynowy 300 000
3. rakiety do tenisa ziemnego 8 000
4. pasmanteria w magazynie (nici, guziki, suwaki) 2 700
5. udziały w innej spółce kupione na dłużej niż rok 15 200
6. stoły do ping-ponga 1 000
7. grunt zabudowany (magazyn, szwalnia, administracja) 400 000
8. zaległe wynagrodzenia pracowników 135 000
9. rezerwy na odprawy emerytalne 19 000
10. lokata bankowa 3-miesięczna 50 000
11. stoły szwalnicze w trakcie montażu 24 000
12. obligacje Skarbu Państwa z wykupem za 8 miesięcy 18 000
13. licencje na oprogramowanie 11 000
14. faktury za energię elektryczną i gaz do zapłaty 15 000

Gdzie w bilansie?

Pułapki

Przy każdym składniku wybierz pozycję bilansu. Kliknij „Sprawdź”.

1. kredyt bankowy spłacany przez 4 lata
2. kredyt bankowy na 6 miesięcy
3. zobowiązanie wobec dostawcy płatne za 18 miesięcy
4. pożyczka udzielona pracownikowi na 3 lata (nieoprocentowana, z funduszu socjalnego)
5. akcje kupione, żeby sprzedać je za 2 miesiące
6. samochód w leasingu operacyjnym
7. laptop, na którym pracuje księgowość sklepu RTV
8. laptopy na półce sklepu RTV, czekające na klientów
9. ubezpieczenie floty zapłacone z góry na najbliższe 12 miesięcy
10. zaliczka wpłacona dostawcy na materiały
11. podatek VAT do zapłaty w przyszłym miesiącu
12. udziały wspólników, które obiecali wpłacić, ale jeszcze nie wpłacili

Ćwiczenia · 3 zadania

Spółka ABC — pełne zadanie dodatkowe z 26 składnikami (w ćwiczeniu wyżej jest tylko część). Aktywa trwałe 1 884 200, aktywa obrotowe 206 900. Ile wynoszą razem aktywa?
W ABC zobowiązania i rezerwy to 179 000. Ile wynosi kapitał własny?
W ABC kapitał podstawowy to 1 800 000, a zapasowy 250 000. Ile wynosi wynik netto?

Brakująca pozycja

Ćwiczenia · 4 zadania

Razem aktywa 500 000. Zobowiązania i rezerwy 180 000. Kapitał podstawowy 250 000, zapasowy 40 000. Ile wynosi wynik netto?
Razem aktywa 400 000. Zobowiązania i rezerwy 150 000. Kapitał podstawowy 300 000. Ile wynosi wynik netto?
Razem aktywa 900 000. Zobowiązania i rezerwy 400 000. Kapitał podstawowy stanowi 40% kapitału własnego. Ile wynosi kapitał podstawowy?
Kapitał własny 600 000. Kapitał podstawowy 500 000, zapasowy 80 000, niepokryta strata z lat ubiegłych −30 000. Ile wynosi wynik netto?

Quiz z teorii

Quiz · 10 pytań

Sprawdź, czy rozumiesz bilans

Co pokazują pasywa?
Dlaczego suma aktywów zawsze równa się sumie pasywów?
Po której stronie bilansu są należności od odbiorców?
Gdzie są środki trwałe w budowie?
Firma używa maszyny w leasingu operacyjnym. Gdzie jest maszyna w bilansie firmy?
Zobowiązanie wobec dostawcy z terminem zapłaty 15 miesięcy to…
Gdzie w bilansie jest gotówka w kasie?
Jak liczysz kapitał własny, gdy w treści brakuje jego pozycji?
Wynik netto wyszedł z różnicy −457 900. Co to znaczy?
Prawo wieczystego użytkowania gruntu to…